سيد صادق سجادى

13

تاريخ برمكيان ( فارسى )

مؤلف و مترجم نگشوده ، بلكه بر غموض آن افزوده‌اند . دربارهء انتساب اين اثر به محمد بن حسين هروى بايد گفت كه هيچ دليلى در دست نيست كه نشان دهد وى نويسندهء اخبار برامكه و حتى بطور قطع مترجم همين اثر بوده باشد . بلكه تنها مىتوان حدس زد كه وى يكى از نخستين مترجمان روايات اين غسان به فارسى بوده است . دربارهء تاريخ برامكه به سبب ارتباطى كه ميان آن و اخبار برمكيان وجود دارد بيشتر سخن گفته خواهد شد . 4 . اكرام الناس فى تاريخ آل برمك . نام ديگرى است براى اخبار برمكيان يا اخبار برامكه به روايت ابن غسّان كه بيش از يكصد سال پيش توسط ميرزا محمد ملك الكتّاب شيرازى در بمبئى هندوستان به طرزى مغلوط به چاپ رسيد . چون اين كتاب در واقع نسخهء ديگرى است از اخبار برمكيان ، ذيل كتاب اخير از آن ياد خواهد شد . 5 . اخبار برمكيان . از مجموعهء اخبار و روايات ابن غسان ، كتاب ديگرى مىشناسيم كه هريك از سه تحرير يا سه نسخه‌اى از آن‌كه براى تصحيح و تهذيب اثر مذكور در كتاب حاضر انتخاب كرده‌ايم ، نامى جداگانه دارد . اول همان كتاب اكرام الناس كه بالاتر به آن اشاره شد ؛ دوم نسخهء خطى متعلق به كتابخانهء دانشگاه لاهور موسوم به اخبار برمكيان ؛ و سوم نسخهء خطى بقعهء شيخ صفى الّدين اردبيلى موسوم به اخبار برامكه كه بعدها در زمرهء كتابهاى ديگر اين بقعه به پطرزبورگ ( لنين‌گراد ) برده شد و اكنون نيز در آنجاست . دربارهء نام و لقب و نسب دقيق راوى يا گردآورندهء اصلى اين كتاب يعنى ابن غسان دشواريهايى وجود دارد . در حالى كه در كتاب تاريخ برامكه چاپ عبد العظيم قريب همه جا نام او به صورت ابو القاسم بن غسان آمده ، اما در هر سه نسخهء اخبار برمكيان ( اخبار برامكه ، اكرام الناس ) صورتهايى نيز درج شده كه مىتواند موهم اين معنى باشد كه كاتب يا مترجم او را با شخص ديگرى درآميخته است ؛ در حالى كه بنابر همين تسميه‌ها ، وى نام و نشان كامل‌ترى داشته كه گويا فقط بخشى از آن مشهور و متداول شده است . در دو نسخهء اين اثر ، فقط يك جا در آغاز روايتى دربارهء بيمارى يحيى برمكى نام او به صورت « ابو القاسم غسان محمد طايفى » آمده « 1 » ، در حالى كه در نسخهء لاهور ، در همان روايت فقط از ابو القاسم محمد طايفى ياد شده است « 2 » . روايت اسلام آوردن برمك در بلخ در اخبار

--> ( 1 ) . اكرام ، ص 17 ؛ نسخه پطرزبورگ ، برگ 18 ب . ( 2 ) . نسخه لاهور ، برگ 14 ب .